Co to jest wentylacja?
Wentylacja to proces usuwania z pomieszczeń zanieczyszczonego powietrza i dostarczenie w jego miejsce świeżego. Wentylowanie pomieszczeń jest niezbędne, gdyż powietrze ulega zanieczyszczeniu.
Wentylacja pomieszczeń może następować w sposób naturalny. Dzięki różnicy temperatury, a więc i gęstości wewnątrz i na zewnątrz budynku oraz dzięki działaniu wiatru powietrze dostaje się do budynku przez nieszczelności w oknach i drzwiach lub przez specjalne nawiewniki, a wydostaje się przez kratki i kanały wentylacyjne. Skuteczność wentylacji naturalnej zwanej też grawitacyjną zależy od warunków atmosferycznych, zmienna jest więc w ciągu roku. Na działanie wentylacji wpływa także konstrukcja budynku, jego otoczenie oraz rozmieszczenie pomieszczeń.

Skutki złej wentylacji w budownictwie mieszkaniowym
Widoczne skutki złej wentylacji to:
• grzyb i pleśń na nadprożach, ościeżnicach okiennych, pod parapetami, w narożach pokoi, za meblami,
• zaparowanie szyb w oknach,
• skroplona para wodna na chłodnych powierzchniach ścian,
• nawiew powietrza przez kratki wywiewne w kuchni i łazience,
• pęcznienie drewnianych mebli i podłóg.
Niewidoczne skutki zlej wentylacji to:
• złe samopoczucie, bóle i zawroty głowy, zmęczenie, podrażnienie błony śluzowej nosa, podrażnienie skóry, uczulenia, alergie,
• niszczenie konstrukcji budynku poprzez wnikanie wilgoci do ścian i stopniową ich destrukcję.
Konsekwencją złej wentylacji i oddychania zanieczyszczonym powietrzem może być astma lub inne choroby dróg oddechowych, a nawet nowotwory.
Niesprawnie działająca wentylacja w pomieszczeniach z gazowymi urządzeniami może doprowadzić do ulatniania się tlenku węgla, co może mieć bardzo poważne konsekwencje zdrowotne, a może być i śmiertelne.

Skąd się bierze wilgoć w domu?
Wilgoć jest obecna w powietrzu. W mieszkaniu, jeżeli jest jej więcej niż tego potrzebuje człowiek jest substancją zanieczyszczającą powietrze. Nadmiar zanieczyszczonego powietrza należy usuwać za pomocą wentylacji.
Ze względów zdrowotnych i dla utrzymania komfortu cieplnego wilgotność względna powietrza w temperaturze 20 °C może wynosić 30 – 65 %. W temperaturze około 26 stopni wilgotność nie powinna przekraczać 55 %.
Gdy wilgotność przekracza 70 % warunki zaczynają sprzyjać powstawaniu grzybów i pleśni, które są szkodliwe dla zdrowia i konstrukcji budynku. Źródeł wilgoci w mieszkaniu jest wiele. Dostaje się ona do pomieszczenia wraz z powietrzem zewnętrznym i w wyniku czynności wykonywanych przez domowników.
Orientacyjna intensywność wydzielania pary wodnej;
• sen lub odpoczynek 50 g/h,
• lekka praca 90 g/h,
• ciężka praca 150 g/h,
• szybki taniec 340 g/h,
• kąpiel w wannie 1000 – 1100 g/h,
• kąpiel pod prysznicem 1500 – 1700 g/h,
• suszenie bielizny (jeden wsad do pralki) 2000 g/h,
• gotowanie (jeden posiłek) 1000 – 2000 g/h.

Wentylacja naturalna

Aby wentylacja naturalna (grawitacyjna) działała prawidłowo, do budynku musi się dostać odpowiednia ilość powietrza. Dawniej gdy okna nie były zbyt szczelne, dopływ powietrza był zawsze wystarczający, a niekiedy nawet zbyt duży. Nowoczesne okna i stosowane systemy uszczelek nie zapewniają wystarczającego napływu powietrza potrzebnego do wentylacji.
Powietrze, które dostanie się do pomieszczenia musi przedostać się przez całe mieszkanie w drodze do kratek wentylacyjnych. Aby było to możliwe trzeba zadbać o to, żeby pod skrzydłami drzwiowymi pomiędzy pokojami pozostawić otwór o powierzchni 80 cm2 (można podciąć skrzydło o 1 cm na całej szerokości), pod drzwiami do kuchni otwór ten winien wynosić 200 cm2 (podcięcie skrzydła winno wynosić 2,5 cm lub zamontować w dolnej części kratkę).

Okna – element wentylacji budynków

Zasady wentylacji
Podstawowym zadaniem systemu wentylacji jest wymiana powietrza w budynku. Jej skuteczność zależy od właściwego doprowadzenia świeżego powietrza do budynku z zewnątrz, zapewnienia odpowiedniego przepływu pomiędzy pomieszczeniami i sprawnego usunięcia powietrza zanieczyszczonego.

W Polsce najbardziej rozpowszechnionym, stosowanym od lat, typem wentylacji jest wentylacja naturalna, zwana także grawitacyjną. Jej zasada działania wykorzystuje siły natury, w głównej mierze różnicę gęstości powietrza na zewnątrz i wewnątrz budynku. Powietrze w naturalny sposób powinno przedostawać się przez nieszczelności w obudowie budynku do jego wnętrza, a po wymieszaniu z zanieczyszczeniami i ogrzaniu wydostawać się na zewnątrz przez kanały wentylacyjne. Zasada dobrej wentylacji budynku zakłada napływ powietrza do pomieszczeń najmniej zanieczyszczonych, a więc w przypadku budynków mieszkalnych do pokoi, a następnie przepływ do kratek wywiewnych w pomieszczeniach o większym stężeniu zanieczyszczeń – kuchni, łazienek, toalet i pomieszczeń bezokiennych. Proces ten jest możliwy jedynie wtedy, gdy do budynku dostaje się odpowiednia ilość powietrza, która zapewnia wymaganą intensywność usuwania zanieczyszczeń i odpowiedni ciąg kominowy.

Przyczyny złej wentylacji
Coraz częstszym zjawiskiem jest zakłócenie działania wentylacji wywoływane zbyt małym dopływem powietrza zewnętrznego. Głównym powodem jest zbytnie uszczelnienie współczesnych budynków. W poszukiwaniu maksymalnych oszczędności energetycznych stosuje się technologie zapobiegające infiltracji powietrza. Dzięki temu ogranicza się niekontrolowany przepływ powietrza przez ściany i okna. Największe zyski energetyczne w porównaniu do budynków sprzed kilkunastu lat udaje się osiągnąć dzięki stosowaniu szczelnych okien. W ten sposób ogranicza się wielkość strumienia powietrza wentylacyjnego, które w dobrze izolowanych termicznie budynkach jest główną drogą strat ciepła. Należy jednak zdawać sobie sprawę z tego, że w ślad za ograniczaniem intensywności wentylacji w pomieszczeniach znacznie pogarsza się jakość powietrza wewnętrznego powodująca u użytkowników objawy tak zwanego syndromu chorych budynków. Na skutek złej jakości powietrza zwiększa się także nadmiernie wilgotność względna Powietrza. Para wodna wykraplająca się na wewnętrznej powierzchni szyb i chłodnych powierzchniach ścian stwarza warunki sprzyjające rozwojowi grzybów i pleśni.
Zjawiska te nie występowały tak często w czasach, gdy powietrze dostawało się do budynku przez nieszczelności okien. Stolarka niskiej jakości zapewniała, zgodnie z przepisami, napływ powietrza niezbędnego do wentylacji. Ilość powietrza przepływająca tą drogą była z reguły większa niż to byto konieczne, co powodowało nadmierne straty energii zimą. Oczywiste staje się więc, że przepływ powietrza niezbędnego do wentylacji powinien być przewidziany już na etapie projektu. Minimalna ilość i sposób dostarczenia powietrza do budynku powinny także być niezależne od ingerencji użytkowników. System powinien jednak zapewniać możliwość czasowego zwiększania wydajności wentylacji, gdy jest to niezbędne.

Szczelność okien
Rosnąca liczba reklamacji szczelnych okien i obiektywne pogorszenie jakości powietrza wewnętrznego skłoniły producentów stolarki otworowej do poszukiwania rozwiązań tego problemu. Początkowo zaczęto usuwać fragmenty uszczelek w górnej części okna, następnie wprowadzono okucia pozwalające na rozszczelnianie okien i tak zwaną mikrowentylację.
Usuwanie fragmentów uszczelek daje z punktu widzenia wentylacji niewielkie efekty. Bardziej skuteczne jest stosowanie mikrowentylacji. Rozwiązanie to ma jednak zasadniczą wadę. Może być skuteczne jedynie wtedy, gdy użytkownicy świadomie z niego korzystają. Powszechnie natomiast zdarza się, że klienci kupujący nowoczesne okna nie pamiętają o ich rozszczelnianiu lub wręcz nie chcą korzystać z tej możliwości.
Najskuteczniejszym sposobem zapewnienia właściwego napływu powietrza do budynku jest w tej sytuacji zastosowanie specjalnych nawiewników powietrza. Są to urządzenia, które można montować w oknie lub w ścianie zewnętrznej budynku, zapewniające określony przepływ powietrza. Wielkość tego przepływu można regulować w zależności od typu urządzenia ręcznie lub automatycznie. Niezależnie od tego ich parametry powinny być zgodne z przepisami (PN- 83/B-03430), zapewniać maksymalny przepływ od 20 do 50 m3/h – jeżeli zastosowano wentylację grawitacyjną; od 15 do 30 m3/h – jeżeli zastosowano wentylację mechaniczną wywiewną.
Na polskim rynku największą popularnością cieszą się nawiewniki automatyczne. Są trzy sposoby regulacji: higrosterowanie, sterowanie różnicą ciśnień, sterowanie różnicą temperatur. Nawiewniki montuje się w górnej części okna lub w ścianie nad oknem. Dzięki temu chłodne powietrze dostające się z zewnątrz opada na grzejnik i ogrzewa się, przez co nie pogarsza komfortu użytkowania pomieszczenia.